Back

ⓘ Aeroplani eshte nje mjet transportues ajror. Aeroplani ose avioni eshte nje makine me e rende se ajri ku levizja e kraheve ne krahasim me makinen nuk perdoret p ..




                                               

Kapiteni

Kapiteni ose kapiten titull ne hierarkine e strukturave te organizuara si p.sh.: strukturat ushtarake, sportive etj. Keshtu ne forcat ushtarake kapiten eshte komandanti i nje anije ose i nje aeroplani; ai qe drejton nje mjet te madh lundrues si dhe grada ushtarake kapiten. Grada kapiten eshte grada e oficerit e shkalles se trete, me ulet se e majorit.

Aeroplani
                                     

ⓘ Aeroplani

Aeroplani eshte nje mjet transportues ajror. Aeroplani ose avioni eshte nje makine me e rende se ajri ku levizja e kraheve ne krahasim me makinen nuk perdoret per te krijuar ngritje. Te gjithe aeroplanet perveç gliders marrin fuqine prej motorit. Aeroplanet perfshijne nje numer te madh te makinave prej trajnereve te vegjel dhe aeroplaneve argetues e deri te transportues e udhetareve dhe aeroplanet ushtarak te mallrave. Dy domosdoshmeri per te gjithe aeroplanet jane qarkullimi i ajrit mbi krahe per ngritjen e aeroplanit, dhe nje zone per ulje. Shumica e aeroplaneve iu duhet nje aeroport me infrastrukturen e nevojshme per te bere mirembajtjen, mbushjen me karburant dhe per ngarkimin dhe shkarkimin e ekuipazhit, mallrave, dhe/ose pasagjereve. Shumica e avioneve ulet dhe ngriten ne toke, disa e bejne kete ne bore apo ujera te qete.

Aeroplani eshte metoda me e shpejte e transportit. Avionet reaktiv komercial mund te arrijne shpejtesi prej 875 km/h. Ata ushtarak arrijne shpejtesi supersonike.

                                     

1. Aeroplanet konvencional

Aeroplanet konvencional – prej atyre te vegjel si Cessna 210 dhe Beech Bonanza deri te ata gjigante si Antonov 225 – perbehet prej trupit, nje apo me shume krahe per te krijuar shumicen e ngritjes, nje siperfaqe horizontale dhe nje vertikale ne bisht per stabilitet.

Pjeset e palevizshme

  • Krahu i ngjitet trupit te aeroplanit. Zakonisht aeroplanet kane nje strukture krahu qe ndahet ne ate te djathte dhe te
                                     

2. Titulli

majte. Ka edhe raste kur aeroplanet kane krahe te dyfishte apo trefishte.

  • Rezervuari i karburantit ndodhet ne krahe ose ne vete trupin e aeroplanit.
  • Motori apo motoret e aeroplanit sherbejne per ta shtyre aeroplanin ne toke apo ne ajer. Llojet e motoreve jane turbine, piston dhe radiale. Motoret ndodhen nen krahe, mbi krahe, ne trup, apo ne bisht ngjitur ne stabilizatorin horizontal.
                                     

2.1. Titulli Pjeset e levizshme

  • Ingrazhi i uljes mundeson qe aeroplani te ulet dhe ngritet. Kjo pjese zakonisht terhiqet gjate fluturimit per te ndihmuar aerodinamiken; aeroplanet e vegjel mund ta kene kete pjese te palevizshme apo kane ski qe mundesojne ulje ne uje apo bore.
  • Rudder ndodhet ne stabilizuesit vertikal dhe kontrollon levizjen rreth boshtit vertikal.
  • Flaps jane shtojca te krahut qe perdoren per ta mbajtur aeroplanin ne ajer ne shpejtesi te vogla.
  • Elevator ndodhet ne bisht si zgjatim i stabilizuesit horizontal dhe perdoret per ta kontrolluar kthimin pergjate boshtit lateral.
  • Ailerons jane siperfaqe te levizshme ne fund te krahit. Keto dy pjese veprojne ne menyre te kundert per ta nderruar drejtimin e aeroplanit.
                                     

3. Fluturimi

Aeroplani fluturon fale reaksioneve aerodinamike qe ndodhin kur ajri kalon mbi krahe. Pjesa e siperme e krahut eshte e lakuar, ndersa pjesa e poshtme e krahut eshte me pak e lakuar ose e drejt. Kjo forme krijon ngritje kur krahu udheton ne ajer.

Ngritja krijohet kur nje rryme ajri kalon perbri diçkafit qe e dergon ate teposhte. Forca e krijuar nga ky refuzim i ajrit krijon nje force te njejte me drejtim te kunder tenda ne krahe sipas Ligjit te Trete te Njutonit.

Pothuajse çdo forme e krahut mund te krijoj ngritje perderisa eshte e lakuar apo ne kend ne respekt me rrymen e ajrit. Mirepo, qellimi kryesor eshte te gjendet forma e krahut qe prodhon me se shumti force ngritese pa e rritur shume pengesen.

benzine.

                                     

4. Tipet e aeroplaneve

Aeroplanet e vjeter dhe te vegjel perdorin motore me djegie te brendshme qe sill nje helike per te krijuar shtyrje. Keta jane te qete, por fluturojne ngadale dhe nuk kane kapacitet bartes ne krahasim me reaktiv aeroplanet te njejtes madhesi. Mirepo, ata jane shume me te lire dhe me ekonomik se aeroplanet reaktiv dhe opsioni me i mire per njerez qe deshirojne te transportojne pasagjere dhe/ose sasi te vogel malli. Keta po ashtu jane ne pronesi private te piloteve.

Avionet turboprop jane nje kryqezim ne mes helikes dhe reaktivit: ata perdorin nje turbine ngjashem me nje reaktiv per te sjelle helikat. Keta avione jane te popullarizuar ne avione te vegjel udhetaresh qe fluturojne ne udhetime te shkurta.

Aeroplanet reaktiv perdorin turbina per te krijuar shtytje. Keta motorra jane shume me te fuqishem se motoret me djegie te brendshme. Si rezultat, ata kane kapacitet bartes me te madh dhe fluturojne me shpejte se aeroplanet me helike. Nje mangesi e ketyre eshte se krijojne zhurme.

Avioni reaktiv u zhvillua ne Angli dhe Gjermani me 1931. Avioni i pare i ketij lloji ishte Heinkel He 178, i cili u testua ne Gjermani me 1939. Me 1943 Messerschmitt Me 262, avioni reaktiv i pare ushtarak hyri ne sherbim ne forcen ajrore gjermane Luftwaffe. Me 1950, aeroplani britanik De Havilland Comet hyri shkurt ne sherbim por u terhoq pas disa aksidenteve me kabinen.

Aeroplan trup-gjere si Airbus A340 dhe Boeing 777, mund te bartin qindra udhetar dhe disa ton mallra, dhe mund te udhetojne ne distanca deri ne 13 mije kilometra. Avionet reaktiv posedojne shpejtesi fluturuese te madhe 700 to 900 km/h dhe shpejtesi te larte te uljes dhe ngritjes 150 to 250 km/h. Per shkak te shpejtesise se madhe qe nevojitet per ulje dhe ngritje, reaktivi perdor zgjatime te krahut per te kontrolluar liftin dhe shpejtesine, dhe ka shtytje te kthyeshme thrust reverser qe gjuan ajrin perpara per te ngadalesuar aeroplanin.



                                     

5. Lista e modeleve kryesore te aeroplaneve

Transportues civil

  • B727
  • B737
  • B707
  • B757
  • DC-10, me vone MD-11
  • B787
  • DC-8
  • B720
  • DC-9, me vone MD-80
  • B767
  • B777
  • Boeing
  • B747
  • A318
  • A330
  • A300
  • A319
  • A321
  • A320
  • A380
  • A340
  • A310
  • Airbus
  • Tupolev
  • Tu-154
  • Tu-144
  • Tu-134
  • Il-76
  • Il-86/Il-96
  • Ilyushin
  • Il-18
  • Antonov
  • An-124 Ruslan
  • ATR 42
  • ATR 72
  • ATR
  • Concorde
  • Aerospatiale/British Aerospace

Ushtarak

  • SHBA
  • Gjuajtes: F-4, F-5, F-8 Crusader, F-14, F-15, F-16, F/A-18, F/A-22, F-35 JSF
  • Perkrahes / sulmues: A-4 Skyhawk, A-6 Intruder, A-10 Thunderbolt II
  • Bombardues: F-111, F-117 Nighthawk, B-52, B-2 Spirit, B-1B
  • Transportues: C-141 Starlifter, McDonnell Douglas C-17 Globemaster III, C-130
  • Transportues: Il-76
  • BRSS/Rusi
  • Bombardues: Tu-16, Tu-22, Tu-95/142, Tu-160, Su-24, Su-34
  • Perkrahes / sulmues MiG-27, Su-25
  • Gjuajtes: MiG-15, MiG-17, MiG-21, MiG-23, MiG-25, MiG-29, MiG-31, Su-7, Su-17, Su-20, Su-22, Su-15, Su-27, Su-30, Su-33, Su-35, Su-37