Back

ⓘ Feniksi, mitologji. Feniksi ne mitologjine dhe folkloristiken e lashte te antikitetit eshte nje zog jetegjate qe rigjenerohet ne menyre ciklike ose qe rilind pe ..




Feniksi (mitologji)
                                     

ⓘ Feniksi (mitologji)

Feniksi ne mitologjine dhe folkloristiken e lashte te antikitetit eshte nje zog jetegjate qe rigjenerohet ne menyre ciklike ose qe rilind perseri. Si nje figure mitologjike ai eshte i lidhur me kultin e diellit, ku nje feniks fiton jete te re duke dale nga hiri i paraardhesit te tij. Disa legjenda thone se ai vdes ne nje shfaqje te flakeve dhe djegies, te tjeret qe thjesht vdes dhe dekompozohet para se te linde perseri. Perndryshe paraqet nje figure dhe nje mjet qe eshte perdorur ne letersine folklorike.

                                     

1. Etimologjia

Fjala moderne angleze feniks ka hyre ne artet e gjuhes angleze permes latinishtes, me vone e perforcuar edhe nga frengjishtja. Fjala se pari hyri ne gjuhen angleze me ane te nje huazimi te fjales phoenīx latinisht ne anglishten e vjeter fenix. Ky huazim u perforcua me vone nga ndikimi francez, i cili gjithashtu kishte huazuar emrin latin. Me kalimin e kohes, fjala zhvilloi perdorim te specializuar ne gjuhen angleze: Per shembull, termi mund ti referohej nje "personi te shkelqyeshem" shekulli XII, nje larmi emblematike heraldike shek. XV dhe emrit te nje konstelacioni shek. XVII.

Fjala latine vjen nga greqishtja φοῖνιξ feniks. Fjala greke vertetohet se pari ne greqishten mikenase po-ni-ke, e cila ndoshta do te thoshte griffin, megjithese mund te kishte kuptimin palma. Kjo fjale eshte ndoshta nje huazim nga nje fjale semitike perendimore per madder, nje ngjyre e kuqe e bere nga Rubia tinctorum. Fjala Fenikase duket te jete nga e njejta rrenje, qe do te thote ata qe punojne me ngjyra te kuqe. Pra, feniks mund te thote zogu fenikas ose zogu i kuq i purpurt.

                                     

2. Historiku

Me kalimin e kohes, motivi i feniksit eshte perhapur edhe ne folklorin klasik me nje shumellojshmeri te reja si: Herodoti, Lucani, Plini Plaku, Papa Klementi I, Laktanti, Ovidi dhe Isidori i Seviljes jane nder ata qe kane kontribuar ne ritregimet dhe transmetimet e tyre edhe motivin e feniksit. Me kalimin e kohes, duke u shtrire pertej origjines se tij ne folklorin e antikitetit klasik greko-romak, feniksi mund te simbolizonte rinovimin ne pergjithesi e po ashtu edhe diellin, kohen, Perandorine Romake, Ilirine, metempsikozen, shenjterimin, ringjalljen, jeten ne Parajsen qiellore, Krishtin, Marine, virgjerine, njeriun e jashtezakonshem dhe aspekte te caktuara te jetes antike dhe te krishtere.

Feniksi, ne paraqitje te ndryshme eshte shoqeruar me ngjyra specifike. Megjithese feniksi ne pergjithesi besohej te ishte shumengjyresh dhe i gjalle, burimet nuk japin konsensus te qarte per ngjyren e tij. Tacitus thote se ngjyra e tij e beri ate te dallohej nga te gjithe zogjte e tjere. Disa te tjere thone se zogu kishte ngjyren e ngjashme me nje pallua, ndersa pretendimi i Herodotit per Feniksin kuq dhe verdhe eshte popullarizuar ne shume versione te historise se regjistruar. Ezekiel Tragjediani deklaronte se feniksi kishte kembe te kuqe dhe sy te verdhe godites, por Lactantius thot qe syte e tij ishin blu si safiret dhe kembet e tij ishin te mbuluara me luspa te arta te verdha me shalona me ngjyre trendafili.

Herodoti, Plini, Solinus, dhe Philostratus e pershkruajne feniksin si nje krijese te ngjashme ne madhesi me nje shqiponje, por Lactantius dhe Ezekieli Dramaturgu, qe te dy pretendojne se Feniksi ishte i madh, dhe Lactantius qe thote se ai ishte edhe me i madhe se nje struc.

Ne shekullin XIX, dyshimet skolastike u vertetuan nga zbulimi se egjiptianet ne Heliopolis kishin nderuar Benune, nje zog diellor i ngjashem ne disa aspekte me feniksin grek. Sidoqofte, burimet egjiptiane ne lidhje me bennun shpesh jane problematike dhe te hapura per nje larmi interpretimesh. Disa nga keto burime mund te jene ndikuar ne te vertete nga nocionet greke te feniksit, ne vend se e kunderta.

Figura e Feniksit eshte trajtuar gjithashtu edhe ne letersine shqipe.

                                     

3. Literatura

  • Blake, N F 1964, The Phoenix, Manchester: Manchester U Press.
  • Thompson, Stith. 2001. Motif-Index of Folk-Literature: A Classification of Narrative Elements in Folk Tales, Ballads, Myths, Fables, Mediaeval Romances, Exempla, Fabliaux, Jest-Books, and Local Legends, Volume 1; Volume 6. Indiana University Press. 9780253340894
  • Garry, Jane; El-Shamy, Hasan 2005, Archetypes and Motifs in Folklore and Literature, ME Sharpe, ISBN 978-0-76561260-1.
  • Van der Broek, R 1972, The Myth of the Phoenix, Seeger, I trans, EJ Brill.
  • Evelyn-White, Hugh G. Trans. 1920. Hesiod: The Homeric Hymns and Homerica. London: William Heinemann & New York: G.P. Putnams Sons.
  • Barnhart, Robert K 1995, The Barnhart Concise Dictionary of Etymology, HarperCollins, ISBN 0-06-270084-7.

Users also searched:

...