Back

ⓘ Kazaja e Gjilanit ishte nje njesi administrative brenda Sanxhakut te Prishtines qe funksionoi gjate Perandorise Osmane deri ne 1912, me shpalljen e Pavaresise s ..




                                     

ⓘ Kazaja e Gjilanit

Kazaja e Gjilanit ishte nje njesi administrative brenda Sanxhakut te Prishtines qe funksionoi gjate Perandorise Osmane deri ne 1912, me shpalljen e Pavaresise se Shqiperise.

                                     

1. Gjilani

Gjilani ishte qender kazaje ne sanxhakun e Prishtines te vilajetit te Kosoves prane nje lumit qe derdhet ne Morave. Sipas Sami Frasherit, ky qytet ndodhet 35 km ne juglindje te Prishtines, e cila ka 4500 banor. Gjilani ka 2 xhami, 1 kishe, 2 shkolla fillore. Kazaja e Gjilanit kufizohet nga juglindja me kazane e Prishtines, ne veriperendim me sanxhakun e Shkupit dhe ne verilindje me Serbine. Se bashku kazaja ka rreth 190 fshatra me 30000 banor. Ne territorin e saj shtrihen fushat pjellore dhe e rrethuara me vargmale te Mali Zi Karadakut qe perben kufirin juglindor, ne kufirin me Serbine gjendet mali Goljak Gollaku, kurse ne anen perendimore shtrihen malet e Zagovcit Zhegocit dhe Koniça. Nga keto male zbresin lumenjte qe formojne Moraven dhe neper kazane e Gjilanit zbret ne Serbi ku derdhet ne Deti i Zi. Kjo kaza eshte e njohur per ujera minerale dhe per disa kisha e kala e sidomos per kalane e Novoberdes e cila gjendet ne pjesen veriore te kazase. Gjilani zuri nje vend te rendesishem me enciklopedine e njohur dhe te paren nga nje autor shqiptar siç ishte Sami Frasheri

                                     

2. Kazaja e Gjilani ne periudhen e pavaresise nga Perandoria Osmane

Programi politik serb "Naçertania" i vitit 1844, i cili parashikonte nder te tjera penetrimin e shtetit serb ne jug, perkatesisht shtrirjen territoriale ne zonen administrative te Perandorise Osmane te banuar nga shqiptaret, nuk perjashtoi mundesine e organizimit te armatosur grupeve per te ndermarre veprime konkrete ne zbatimin e kesaj platforme. Grupet e armatosura serbe, duke hyre ne keto zona, kishin per qellim rendin dhe qetesine destabilizuese, per ti dhene rruge politikes shteterore serbe per te nderhyre ne punet e brendshme te Perandorise Osmane, me arsyetimin e "mbrojtjes" te elementit serb nga ato -pervene keqberjet e shqiptareve. Skuadra serbe Pasjani eshte nje ilustrim konkret i pretendimeve politike serbe ne tokat shqiptare, ne veren e vitit 1907, ne pothuajse te gjitha ato pjese ku jetonte pakica serbe ne Sanxhak te Prishtines, duke perfshire ketu edhe Qarkun e Gjilanit *, Ishin skuadra sekrete serbe terroriste duke vepruar. Megjithate, per te ruajtur kufirin me Mbreterine e Serbise dhe pavaresisht nga osmanet autoritetet, shqiptaret kishin bere nje beselidhje per te formuar skuadrat e tyre vullnetare te cilat ishin i ngarkuar me vezhgimin dhe zbulimin e skuadrave te terroristeve serbe dhe shkaterrimin e tyre. i tille Skuadrat shqiptare, perveç zonave te tjera ne Vilayet te Kosoves dhe me gjere, u organizuan gjithashtu ne zona e Gjilanit. 131 Dhjete dite me pare, konsulli serb nga Prishtina sugjeroi qeverine autoritetet ne Beograd qe te mos miratojne vendimet per dergimin e skuadrave serbe ne rrethin e Gjilanit. nga Vranja, nepermjet Gjergjevcit, Ranillugut, Bukovikut, Kaparit, Malisheves dhe Uglarit dhe permes lumit Morava, ky skuader, pas disa ditesh arriti ne fshatin Pasjani dhe ishte te vendosura ne kishen e ketij fshati. Pas tri ditesh te qendrimit ne kishen e Pasjanit, te dehur nga alkooli, Komiti serb u zbuluan nga shqiptaret qe po kalonin. Menjehere ishte duke pasur parasysh thirrjen per lufte ne Levizjen Kombetare ne zonen e Gjilanit, e cila gjithashtu eshte ndihmuar nga disa oficere te qeverise osmane lokale. Keshtu, me 15 korrik 1907, e gjithe kisha ishte rrethuar dhe perleshjet e armatosura filluan ku shume u vrane dhe u plagosen nga te dy anet, por ne vend te Komitit serb.

Ne betejat e Karadakut Drenogllaves te Moraves, kur ne fillim te marsit te vitit 1910 ishte mbajtur mbledhja e Gjilanit. Xhelal Beu se per t’i fshehur gjurmet, kinse i kishte burgosur Idriz Seferin, Rame Abdylin, Shabi Kajollin e disa te tjere, kurse ne realitet i kishte mbajtur ne zyren e vet dhe u kishte dhene per te ngrene e per te pire gjithçka qe kishin dashur. Se ajo ishte vetem kamuflim i Xhelal beut e deshmon edhe fakti se te nesermen Isufi i biri i Idrizit me nje grup malesoresh kishte arritur ne Gjilan kinse per t’i liruar dhe se lirimi i tyre nga burgu ishte bere pa kurrfare rezistence dhe se duke dale nga burgu Idriz Seferi iu kishte drejtuar Xhelal Beut me fjalet edhe une ty po te burgos. Xhelal beu i kishte ndihmuar shqiptaret ne çdo menyre.

                                     
  • Popullsia e kësaj kazaje ishte rreth 3000 banor. Kazaja e Preshevës gjendej në skajin juglindor të sanxhakut të Prishtinës. Kufizohet dhe është e rrethuar

Users also searched:

...