Back

ⓘ Dita e Shën Valentinit. Shen Valentini eshte nje shenjtor gjeresisht i njohur, qe ka jetuar ne shekullin e trete ne Rome, i cili perkujtohet ne daten 14 shkurt. ..




Dita e Shën Valentinit
                                     

ⓘ Dita e Shën Valentinit

Shen Valentini eshte nje shenjtor gjeresisht i njohur, qe ka jetuar ne shekullin e trete ne Rome, i cili perkujtohet ne daten 14 shkurt. Ai eshte lidhur qe nga mesjeta me simbolin e dashurise se sinqerte. Asgje nuk dihet me siguri per te, perveç faktit qe quhej Shen Valentin dhe se vdiq me 14 shkurt ne rrugen" Flaminia” ne veri te Romes. Sot, Dita e Shen Valentinit eshte nje dite feste ne komunitetin e besimit anglikan dhe ne ate protestant. Kisha Ortodokse e feston diten e priftit Shen Valentin me 6 korrik, ndersa diten e martirit Shen Valentin me 30 korrik. Dita e Shen Valentinit festohet ne shume vende te botes edhe pse eshte nje dite pune. Kjo dite u lidh fillimisht me dashurine nga vargjet e Xhefri Kaucer ne mesjete, kohe kur lulezoi tradita e romances. Simbolet e diteve te sotme per Shen Valentinin jane zemrat, pellumbat dhe engjelli Kupid. Ne shekullin e 19, dedikimet per Shen Valentinin jepeshin permes kartolinave, te cilat u bene shume popullore.

                                     

1. Fakte historike

Shume martire te krishtere quheshin Valentin. Valentinet e martirizuar me 14 shkurt jane Valentini i Romes dhe Valentini i Ternit. I pari ishte nje prift ne Rome, i cili u martirizua ne vitin 269 pas Krishtit dhe u varros ne rrugen" Flaminia”. Ne baziliken" Santa Maria in Cosmedin” gjendet e ekspozuar kafka e Shen Valentinit se bashku me nje kurore me lule. Relike te tjera te tij gjenden ne baziliken" Santa Prassede” dhe ne kishen" Carmelite” ne Dublin te Irlandes. Valentini i Ternit u be peshkop ne Interamna Terni i sotem, ne vitin 197 pas Krishtit dhe thuhet se eshte martirizuar gjate persekutimeve te perandorit Aurelian. Ai eshte varrosur gjithashtu ne rrugen" Flaminia”, por ne nje vend te ndryshem nga ai i Valentinit te Romes. Reliket e tij gjenden ne baziliken" Saint Valentine” ne Terni. Enciklopedia katolike permend gjithashtu nje shenjtor tjeter te quajtur Valentin, i cili permendet ne martirizimet e hershme te dates 14 shkurt. Ai u be martir ne Afrike bashke me disa te tjere, por nuk dihen me shume fakte rreth tij.

                                     

2. Legjenda

Legjenda e Shen Valentinit te Ternit. Peshkopi Dimitri i Institutit Ortodoks te Kerkimeve shprehet se Shen Valentini ishte nje prift ne Romen e viteve 270, nje kohe kur kisha ishte duke pesuar persekutime te medha. Detyra e tij ishte te ndihmonte te krishteret t’i shpetonin persekutimit dhe t’u siguronte atyre rite si martesat, te cilat ishin te ndaluara nga Perandoria Romake. Te dhenat mbi Shen Valentinin ka mundesi te jene shkaterruar ne fillim te shekullit IV nga persekutimi i fundit dhe me i rendi i te krishtereve. Ne shekullin V dhe VI u publikua nje veper e quajtur" Passio Marii et Marthae”. Ne te pasqyroheshin histori te trilluara rreth martirizimit te Shen Valentinit dhe te shenjtoreve te tjere. Kjo veper deklaronte se Shen Valentini ishte persekutuar per shkak se ishte i krishtere dhe se ishte marre ne pyetje nga vete Perandori Klaudi II. Ky i fundit ishte impresionuar nga Valentini dhe se kishte diskutuar gjate me te, madje ishte perpjekur edhe ta bindte te kthehej ne pagan, qe ne kete menyre t’i shpetonte jeten. Valentini kishte refuzuar dhe perkundrazi ishte perpjekur qe ta kthente Klaudin ne te krishtere dhe per kete shkak ai ishte ekzekutuar. Perpara se te ekzekutohej, ai kishte sheruar vajzen e verber te rojes se burgut Asterius.

Qe prej kesaj mrekullie, vajza dhe dyzetekater anetaret e familjes se saj, kishin filluar te besonin tek Jezusi dhe ishin pagezuar. Veç kesaj, Shen Valentini shquhej edhe per martesat e paligjshme qe u bente ushtareve, te cilet e kishin te ndaluar te martoheshin. Perandori Klaudi II e kishte ndaluar kete, ne menyre qe te rriste ushtrine e tij, duke i bere te mendonin se burrat e martuar nuk ishin ushtare te mire. Sipas legjendes, ne menyre qe t’i kujtonte ata per dashurine e Zotit dhe per t’i nxitur te mbeteshin te krishtere te devotshem, Shen Valentini kishte prere nga pergamenet zemra dhe ua kishte dhene ushtareve dhe te persekutuarve. Kjo e dhene cilesohet si origjina e zemrave te perhapura aq shume ne diten e Shen Valentinit.

Nje veper e mevonshme shtonte nje detaj, sipas te cilit Papa Julius I ndertoi nje kishe mbi varrin e tij, por ky detaj ngaterrohet me nje tribun te quajtur Valentino, i cili dhuroi toke per te ndertuar nje kishe mbi te. Pavaresisht pavertetesise se ketij versioni, ai u huazua si i vertete dhe qarkulloi neper shekuj duke iu shtuar legjendes se Shen Valentinit. Ne mbremjen para ekzekutimit, Valentini shkoi kartolinen e pare te Shen Valentinit per vajzen e rojes se burgut, e cila nuk ishte me e verber. Shprehja" Nga Valentini yt” e perdorur ne ate leter, eshte e njohur ende dhe sot. Historia u be e njohur ne ditet e sotme nga publikimi prej kompanise me te madhe te kartolinave amerikane dhe nga kanali televiziv i historise. Xhon Foks, nje historian anglez, shprehet se Shen Valentini eshte varrosur ne Kishen Praxedes, ne Rome, prane varrezes se Shen Hippolytus. Ky version thote se, sipas legjendes, Xhulia mbolli nje filiz roze bajameje ne varrin e Shen Valentinit. Ne ditet e sotme pemet roze te bajames jane simbol i dashurise dhe miqesise se vertete.

Ritet tradicionale romake, Lupercalia. Nuk ka prova qe te lidhin Diten e Shen Valentinit dhe festivalet tradicionale te Romes se lashte, pavaresisht pretendimeve te disa autoreve. Burime bashkekohore pretendojne per nje lidhje mes festave te shkurtit greko-romake, te cilat, sipas tyre, kremtonin pjellorine dhe dashurine. Nga ana tjeter, dita e Shen Valentinit nuk kishte ndonje kuptim romantik derisa Xhefri Kaucer, nje shkrimtar anglez, shkroi nje poezi rreth Valentinit ne shekullin 14. Lidhje te meparshme perqendroheshin tek sakrifica, me teper sesa tek dashuria dhe romanca. Ne kalendaret e Athines se lashte, periudha e mesit te janarit dhe mesit te shkurtit ishte muaji i luanit, dedikuar marteses se shenjte te Zeusit dhe Heres. Ne Romen e lashte, Lupercalia ishte nje festival vendas, qe kremtohej nga data 13-15 shkurt dhe ishte nje rit i lashte i lidhur me pjellorine. Alban Butler ne vepren e tij" Jeta e shenjtoreve kryesore” pretendon pa asnje prove se ne festen Lupercalia, burrat dhe grate per t’u bere çift shkruanin emrat e tyre dhe i fusnin ne nje ene qelqi, nga ku e kane origjinen edhe letrat e sotme te dashurise. Ne te vertete, kjo praktike u has ne mesjete dhe nuk ka lidhje as me Lupercalian dhe as me diten e Shen Valentinit.

                                     

3. Shen Valentini ne poezi

Lidhja e pare e Shen Valentinit me dashurine ishte poezia" Parlement of Foules”, e shkruar ne vitin 1382 nga Xhefri Kaucer. Vargu qe e beri kete dite te njohur ishte:

Per kete ishte Dita e Shen Valentinit,

kur çdo zog fluturonte per te zgjedhur partnerin e tij….

Kjo poezi u shkrua per nder te pervjetorit te pare te marteses se Mbretit Rikardi II i Anglise me Anen e Bohemise. Kontrata martesore ishte firmosur me 2 maj 1381, por martesa e tyre u be tete muaj me vone pasi ishin vetem 15 vjeç. Lexuesit mendojne se Kucer i referohej 14 shkurtit, Dites se Shen Valentinit. Nga ana tjeter, polemikat vazhdojne me faktin se mesi i shkurtit nuk eshte koha e pershtatshme per çiftezimin e zogjve. Ndaj studiues te tjere mendojne se Kraus po i referohej 3 majit, dites se Valentinit nga Xhenova, prift i cili vdiq rreth vitit 307. Xhek Orç hedh hipotezen se Kaucer mund te jete duke iu referuar periudhes se 23 shkurtit me kalendarin gregorian, kohe ne te cilen disa lloje zogjsh fillonin çiftezimin ne Angli. Jane edhe dy autore te tjere, te cilet krijuan poezi rreth zogjve qe zgjidhnin partneret e tyre Diten e Shen Valentinit, Xhon Gouer nga Britania dhe nje luftetar i quajtur Pardo nga Valencia. Deri me sot, nuk dihet me siguri se cili e beri lidhjen e pare te Shen Valentinit me dashurine dhe romancen.



                                     

4. Shen Valentini ne periudhen mesjetare dhe Rilindjen Angleze

Duke perdorur gjuhen e ligjit, Princesha Izabel e Bavarise kishte ngritur nje" gjykate te dashurise” ne Parisin e viteve 1400. Festivali Bavarez i Shen Valentinit u themelua me 6 janar, ne baze te" Kartes se gjykates se dashurise”. Gjykata trajtonte kontrata dashurie, tradhti dhe dhunen kunder gruas. Gjyqtaret ishin te perzgjedhur nga femrat ne baze te leximit te nje poezie. Nuk ka fakte te mjaftueshme historike per te vertetuar kete festival, ndaj shume studiues mendojne se ka mundesi te jete nje histori e trilluar nga princesha. Provat me te hershme te Shen Valentinit jane ne shekullin XV me nje poezi te shkruar nga Çarli, Duka e Orleansit per gruan e tij.

Ne ate kohe Duka po mbahej i mbyllur ne Kullen e Londres, i zene rob ne betejen e Agincourt, te vitit 1415. Nje tjeter rast ku permendet Valentini eshte ne letrat e Margarit Breus per burrin e saj te ardhshem Xhon Paston. Ajo i shkruan" Valentini im i dashur dhe i mire”. Shen Valentini permendet me trishtim edhe nga Ofelia ne vepren" Hamleti” 1600-1601.

Neser eshte Dita e Shen Valentinit,

Shume heret ne mengjes…

Do te vij ne dritaren tende te lutem,

Te me besh Valentinin tend”.

- Uilliam Shekspir, Hamleti, Akti IV, Skena 5

Xhon Don perdori legjenden e marteses se zogjve, si hapje te fjalimit per nder te marteses se Elizabetes, vajzes se Xhejmsit I te Anglise me Frederikun V ne Diten e Shen Valentinit. Poema moderne qe permend Shen Valentinin jane vargjet e Geimer Xhurton.

Trendafilat jane te kuq, vjollcat blu,

Mjalti eshte i embel dhe ti gjithashtu.

Ti je e imja dashuri dhe une i yti jam;

Kerkova Valentinin tim

Dhe fati me solli tek ti”.

Shen Valentini ne periudhen moderne

Ne 1797-n, nje botues britanik nxori ne treg librin" Manuali i Shen Valentinit per djemte”. Ne te kishte vargje romantike per djemte, qe s’mund t’i krijonin vete ato. Botuesi vazhdoi me tej duke prodhuar kartolina te gatshme per Shen Valentinin. Ne kete menyre u be e mundur dergimi per here te pare i kartolinave anonime, ku u shfaqen edhe vargje te lira, ndryshe nga epoka Viktoriane. Letrat e Shen Valentinit u bene te famshme ne Angli ne fillim te shekullit XIX, kur filluan te prodhoheshin ne fabrika. Letra ne ate kohe mbeshtillej me shirita dhe dantelle.

Rizbulimi i Shen Valentinit u be ne vitin 1840 nga nje shkrimtar amerikan i revistes se permuajshme" Grahm”, ku permendej se Shen Valentini ishte bere nje feste kombetare. Ne Shtetet e Bashkuara prodhimet e para masive te kartolinave te Shen Valentinit u bene ne vitin 1847, nga Ester Howland. Babai i saj drejtonte nje librari te madhe, vajza e tij, e nxitur nga festa angleze e Shen Valentinit, mendoi qe te bente te njejten gje edhe ne Amerike. Keshtu nisi te merrte materialin e nevojshem te letres se perdorur dhe shiritat zbukurues. Qe prej vitit 2001, Shoqata e Kartolinave ka vendosur te akordoje çmimin" Ester Howland” per personin qe shquhet si vizionar ne fushen e krijimit te kartolinave.

                                     

5. Embelsirat e Shen Valentinit

Ne Britani eshte llogaritur se çdo vit, pothuajse gjysma e popullsise shpenzon 1.3 miliard paund per Diten e Shen Valentinit duke blere kartolina, lule, çokollata apo dhurata te tjera. Numri i kartolinave te derguara mendohet se arrin deri ne 25 milione. Ne gjysmen e dyte te shekullit XX, praktika e dergimit te kartolinave ndryshoi rrenjesisht menyren te berit dhurata. Nisen te dhuroheshin trendafila dhe çokollata te paketuara ne kuti ne forme zemre. Ne vitin 1980, industria e diamanteve filloi te reklamonte Shen Valentinin si diten e duhur per te dhuruar stoli te çmuara. Ne ShBA u vleresua se rreth 190 milione kartolina dergoheshin çdo vit. Gjysma e tyre u dhurohej pjesetareve te familjes, duke perfshire edhe dergimin e kartolinave shokeve dhe shoqeve te shkolles apo edhe mesueseve, te cilat llogariten te jene personat qe marrin me shume urime, duke e çuar keshtu numrin e kartolinave te dhuruara deri ne 1 miliard.

Me fillimin e mijevjeçarit te ri dhe me perhapjen e jashtezakonshme te internetit, po krijohen tradita te reja. Miliona njerez tashme perdorin mjetet dixhitale si kartolinat elektronike, ftesat e dashurise apo kartolinat e printueshme. Ne vitin 2010, eshte vleresuar se jane derguar rreth 15 milione kartolina elektronike.

== Shen Valentini neper bote == Ne Europe, Shen Valentini festohet duke derguar kartolina, lule, çokollata dhe dhurata te tjera. Valentine worldwide == == In Europe, Valentines Day is celebrated by sending cards, flowers, chocolates and other gifts. Ne Danimarke dhe Norvegji, Shen Valentini nuk festohet me permasa te medha, por ka nga ata qe e festojne thjesht duke ngrene nje darke me partnerin e tyre. In Denmark and Norway, Valentines Day is not celebrated on a large scale, but there are those who celebrate just eating dinner with their partner. Ne Suedi, Shen Valentini quhet" Dita e Zemrave” dhe ka filluar ne vitin 1960 e nxitur nga kompanite e luleve. In Sweden, Valentine called "Day of the hearts" and started in 1960, driven by companies flowers. Nuk eshte nje feste zyrtare, por njihet per shitjet e medha te kozmetikes dhe luleve. There is an official holiday, but is known for huge sales of cosmetics and flowers. Ne Finlande dhe Estoni, Dita e Shen Valentinit quhet" Dita e miqve” dhe festohet me teper ne aspektin miqesor dhe jo ne ate te romances. In Finland and Estonia, Valentines Day is called "Day of friends" and celebrated more on friendly terms, and not in the romance. Ne Ameriken Latine, Shen Valentini njihet si" Dita e dashurise dhe miqesise” dhe festohet duke shprehur mirenjohje te personat e dashur. In Latin America, Valentine known as the "day of love and friendship" and celebrated by expressing gratitude loving persons. Ne Korene Jugore dhe Japoni, femrat i dhurojne çokollata meshkujve me 14 shkurt dhe meshkujt u dhurojne atyre embelsira pa çokollate me 14 mars, nje dite feste e quajtur" Dita e Bardhe”. In South Korea and Japan, women are buying chocolates men on February 14 and men donate them cakes without chocolate on March 14, a holiday called "White Day". Ne" Diten e Zeze”, e cila festohet me 15 prill, personat qe nuk kane marre asnje dhurate, festojne diten e beqareve, duke ngrene nje pjate me makarona te zeza. In "Black Day", which is celebrated on 15 April, persons who have not received any gifts, celebrating the bachelors, eating a plate of pasta water. Ne Kine, burrat u dhurojne çokollata dhe lule grave qe dashurojne. In China, men donate chocolates and women who love flowers. Dita e Shen Valentinit nuk festohet me 14 shkurt, pasi eshte shume prane Vitit te Ri Kinez. Valentines Day is not celebrated on February 14, after being very close to the Chinese New Year. Shen Valentini ne Kine festohet diten e shtate te muajit te shtate, ne festivalin" Qixi”. Valentines Day in China celebrated the seventh day of the seventh month, at "Qixia". Sipas legjendes, ne kete dite u lejua nje bari te martohej me nje sherbetore. According to legend, on this day was allowed to marry a shepherd with a maid. tu qift nana Indine e lashte, kjo feste behej ne permbajtje te nje tradite te vjeter te adhurimit te perendise se dashurise Kamadeva, duke gdhendur monumente me skena dashurie apo duke shkruar librin e famshem te artit te dashurise" Kamasutra”. In ancient India, this holiday was the content of an old tradition of worshiping the god of love Kamadeva by monuments carved with scenes of love or by writing the famous book of the art of love "Kamasutra". Ne ditet e sotme, besimi islamik dhe ai hindu propagandon te shmangen festa te tilla si Shen Valentini, pasi cilesohen si tradita te huaja qe ndikojne ne humbjen e kultures vendase. Nowadays, the Islamic faith, and he avoided propagates Hindu holidays such as Valentines Day, as qualified as foreign traditions that affect the loss of local culture. Ne Iran, ekziston nje festival dashurie i quajtur" Esfandegan”, i cili vjen si tradite e kultures perse dhe qe duket se nuk ka te beje me Shen Valentinin e sotem. In Iran, there is a love festival called "Esfandegan", which comes as a tradition of Persian culture and obviously has nothing to do with Valentine today. Ne Izrael, tradita e lashte e Tu BAv eshte kthyer ne ekuivalentin e Shen Valentinit. In Israel, the ancient tradition of Tu BAv has become the equivalent of Valentine. Festohet ne diten e 15 te muajit gusht. Celebrated on the 15th day of August. Mesa duket, ne vendin çifut ka lindur nje feste re e ngjashme me Shen Valentinin, ku festohet dashuria dhe propozohet per martese. Apparently, the Jewish country has borne a new holiday like Valentines, which celebrated the love and proposed marriage. Ne Arabine Saudite, ne vitin 2011, u ndaluan shitjet e dhuratave te Shen Valentinit, duke e cilesuar ate si nje feste kristiane. In Saudi Arabia, in 2011, was banned sales of Valentine gifts, describing him as a Christian holiday. E njejta gje ndodh edhe me Pakistanin, Iranin dhe Malajzine, ku komuniteti mysliman e nxit shoqerine te mos e pranoje dhe festoje Shen Valentinin, sepse sipas tyre eshte e papershtatshme per myslimanet. The same thing happens with Pakistan, Iran and Malaysia, where the Muslim community fosters camaraderie not accept and celebrate Valentines, because according to them it is inappropriate for Muslims.
                                     

6. Kuriozitete

Femrat blejne rreth 85 per qind te dhuratave per Shen Valentin.

Mesuesit marrin me shume kartolina per Shen Valentinin, ndjekur nga femijet, nenat, grate, te dashurat dhe kafshet.

Dhurata me e bukur e Shen Valentinit eshte Taxh Mahali, e ndertuar prej perandorit mysliman Shah Xhahan, per nder te gruas se tij te vdekur.

Çdo Shen Valentin, ne Verona te Italise, ne ballkonin e Zhulietes dergohen nje mije letra dashurie.

220.000 mije propozime per martese behen zakonisht çdo Shen Valentin.

Ne Amerike, 64 per qind e meshkujve nuk bejne plane per Shen Valentin me te dashurat e tyre jashte marteses.

Rreth 110 milione trendafila te kuq dhe nje miliard çokollata shiten dhe dergohen gjate tri diteve para festimit te Shen Valentinit.

Users also searched:

...